Drug Expiration Dates ေဆးေတြ ရက္လြန္ေနရင္



၁။ ဆရာတနဂၤေႏြေန႔ထိုးရမဲ့ Lupride Depo ေဆးကို ေဆးထိုးရမဲ့ေဆးခန္းမမရလို႔ တျခားေဆးရံုကေနဝယ္လာမိပါတယ္။ အဲဒီေဆးကိုေရခဲေသတၲာထဲမွာ ၂၅ ဒီဂရီေအာက္မွာပဲ ထားခိုင္းတယ္ဆရာ။ အဲဒါဆိုေရခဲေသတၲာကလံုးဝ ပိတ္လို႔မရဘူးလားဆရာ။ ဘယ္လိုအေနအထားမွာ ေဆးအာနိသင္ျပယ္တာလဲဆရာ။
၂။ မဂၤလာပါဆရာ ကေလးေသာက္ေဆး အရည္ေတြဟာ ဗူးကိုတခါေဖာက္ျပီးရင္ ဘယ္နွရက္ေလာက္ထားနိုင္ပါသလဲ။ က်မသူငယ္ခ်င္း ကေလးအေမေတြကေတာ့ တေယာက္က ၇ရက္ ၁ေယာက္က ၁၄ ရက္နဲ ့ ကေလးကိုတိုက္လို့မကုန္ရင္ အကုန္လြင့္ပစ္ပါတယ္ရွင့္ က်မကေတာ့ တခ်ဳိ ့မကုန္တာေလးကို သိမ္းထားတတ္လို႔ သူတို႔ေျပာမွ သတိထားမိတာပါဆရာ။ သိမ္းသင့္တာသိမ္း လြင့္ပစ္သင့္တာ လြတ္ပစ္လို႔ရေအာင္ပါရွင့္။
တမ်ိဳးနဲ႔တမ်ိဳး မတူပါ။ ေဆးထုတ္တဲ့ဆီ မတူလည္း မတူပါ။ အမံႈဆိုရင္ ေဖ်ာ္ျပီး ရက္ၾကာထားမလို႔ မသင့္ပါ။ ေဆးရက္လြန္ေန႔စြဲလည္း ၾကည့္ရမယ္။
ဟုတ္ကဲ့ပါဆရာ ေဆးရက္လြန္ရက္စြဲေတြကေတာ့ ေနာက္နွစ္ ၂၀၁၈ လဲရိွသလို ၂၀၁၉လဲရိွပါတယ္ ဥပမာ ပရာစီတေမာလို တခါတည္းေဆးအရည္နဲ႔လာျပီး ဒိတ္က ေနာက္တနွစ္မွကုန္မယ္ဆို ေဆးအဖုံးကိုေသခ်ာေလလုံေအာင္ပိတ္ျပီး ေဆးကုန္တဲ့အထိ သိမ္းထားလို႔ သင့္ေတာ္ပါသလားဆရာ။
အရင္ကလည္း ေမးၾကလို႔ ေရးထားပါတယ္။ ၆ ႏွစ္ရွိပါျပီ။ အဂၤလိပ္စာလံုးေတြပါေနတယ္။ ေဆာရီး။
၃။ မဂၤလာပါဆရာ႐ွင့္။ က်မသားေလးက ၁ဝ လခြဲပါဆရာ။ သားေလးအတြက္ usa ထုတ္အားေဆးကို online ကမွာလိုက္တာ date က 1 ရက္ 2 လမွာက ကုန္ေနပါတယ္႐ွင္။ အဲဒါတခ်ိဳ႕ကတိုက္လို႔ရတယ္။သက္တမ္းကုန္ၿပီး ၆ လအသံုးျပဳလို႔ ရတယ္ေျပာၾကပါတယ္။ တခ်ိဳ႕က သံုးလို႔မရဘူးေျပာပါတယ္ဆရာ။ poly-vi-sol အားေဆးပါဆရာ။ တိုက္လို႔ရမရေျဖေပးပါအံုးဆရာ။ ခုေဆးကသက္တမ္းကုန္ေနတာ ၃ ရက္ရိွပါၿပီ။
၄။ ဆရာ ဒီအားေဆးက Date လြန္ရင္ ဆုိးက်ိဳးေတြျဖစ္လားဆရာ။ ရြာကအေမအတြက္ ည 8.30 ေဆးသြားဝယ္တာ Date ကျပင္ထားတယ္။ အိမ္ေရာက္မွ ေသခ်ာၾကည့္မိတာ ကြ်န္ေတာ္ေဆးဆုိင္ျပန္သြားေတာ့ ဆုိင္ကပိတ္သြားလုိ႔ဆရာ။ လူႀကဳံက မနက္ျပန္မွာမုိ႔ပါဆရာ။
၅။ Medicine ေဆးေတြကို ဘယ္ေလာက္ရက္ေက်ာ္ရင္ Expire လို႔ သတ္မွတ္ပါသလဲ။ ရက္လြန္ေဆးရဲ႕ Side Effect ေတြကို ၿပည့္စံုေအာင္ ရွင္းၿပေပးပါ။
ပဲေလွာ္လို ဝါးစားၾကတယ္လို႔ တင္စားတတ္တဲ့ အမ်ားသံုးေဆးေတြထဲက အကိုက္အခဲအဖ်ားပ်ာက္ေဆး (အက္စပရင္) ကို ရက္လြန္သြားတာ ေသာက္မိရင္ ေသႏိုင္တယ္လို႔အထိ သတိေပးတာ မမွားပါ။ အကုန္လဲ မမွန္ပါ။ အေမရိကမွာ ၁၉၇၉ ခုႏွစ္ကတည္းက ေဆးမွန္သမွ် Expiration date သက္တမ္းကုန္မဲ့ ရက္စြဲ ပါကိုပါရမယ္လို႔ ဥပေဒနဲ႔ သတ္မွတ္ထားတယ္။ ဒီၾကားထဲမွာ ေဆးထုတ္လုပ္သူကေန Full potency and safety ေဆးအာနိသင္ နဲ႔ စိတ္ခ်ရမႈအတြက္ အာမခံရမယ္။
သမိုင္းနဲ႔ေျပာရရင္ ၂ဝဝဝ ခုႏွစ္ မတ္လ ၂၉ ရက္ထုတ္ Wall Street Journal မွာ က်ယ္က်ယ္ျပန္႔ျပန္႔ ေလ့လာမႈတခုကို Laurie P. Cohen ကေန ထုတ္ေဖၚေရးသားခဲ့တယ္။ အေမရိကန္စစ္တပ္ဟာ ေဒၚလာ ၁ ဘီလ်န္ဘိုးရွိတဲ့ ရက္စြဲလြန္ ေဆးဝါးေတြ ရွိေနတာ ၂-၃ ႏွစ္တခါ ၾကံဳေနရတယ္။ ဒါေၾကာင့္ FDA ကို စမ္းသပ္မႈတခုျပဳေစခဲ့တယ္။ ေဆးအမယ္ေပါင္း ၁ဝဝ ေက်ာ္ကိုစမ္းသပ္တယ္။ OTC ေဆးဆိုင္ေကာင္တာမွာ အလြယ္ဝယ္လို႔ရတာေတြေရာ၊ ေဆးလက္မွတ္ပါမွ ဝယ္လို႔ရတာေတြေရာပါတယ္။
အေျဖကေတာ့ ၉ဝ% ေသာေဆးေတြဟာ ၁၅ ႏွစ္သက္တမ္းလြန္တာေတာင္ အာနိသင္ရွိေသးတာ ေတြ႔ရတယ္။ စမ္းသပ္မႈ ဒါရိုက္တာ (ေဟာင္း) Francis Flaherty ကေနေျပာတာက ရက္စြဲလြန္တယ္ဆိုတာ ၾကာရွည္သံုးမရဘူးလို႔ဆိုလိုတာ မဟုတ္ဘူးတဲ့။
ရက္စြဲဆိုတာ သိပၸံသေဘာအရ ေျပာရတာသာျဖစ္တယ္လို႔ Mr. Flaherty က ေျပာခဲ့ပါေသးတယ္။ ေဆးေကာင္တာမွာ ၁ဝ ႏွစ္အထိ ထားႏိုင္တဲ့ ေဆးမ်ိဳးဟာ ေဆးထုတ္လုပ္သူေတြအတြက္ တြက္ေျခမကိုက္ဘူးမဟုတ္လား။
FDA က ေဆးရက္စြဲပညာရွင္ Joel Davis ကေျပာတက ခြ်င္းခ်က္ လက္တဆုပ္စာ ရွိပါတယ္။ Nitroglycerin ႏွလံုး ေသြးေၾကာက်ဥ္း အတြက္ေဆး၊ Insulin ဆီးခ်ိဳထိုးေဆး နဲ႔ Liquid Antibiotics ပဋိဇီဝေဆးရည္တခ်ိဳ႕ေတြ ျဖစ္တယ္။
Bayer AG ေဆးကုမၸဏီက Aspirin ေဆးကို သက္တမ္း ၂-၃ ႏွစ္ဘဲ သတ္မွတ္တယ္။ ဒါေပမဲ့ ကုမၸဏီ ဒုဥကၠ႒ Chris Allen က ဒီလိုသတ္မွတ္ခ်က္ဟာ ရိုးစြဲအစဥ္အလာအရ ျဖစ္ပါတယ္။ ၄ ႏွစ္သက္တမ္းရွိတဲ့ Aspirin ကို စမ္းသပ္ၾကည့္တာ ၁ဝဝ% ထိေရာက္တာေတြ႔ပါတယ္။ ဒါျဖင့္ရင္ ဘာလို႔ ၄ ႏွစ္ မသတ္မွတ္ပါသလဲ။ ေဆးေတြကို ထုပ္ပိုးမႈ အသစ္ေတြ လုပ္ပါတယ္။ အစဥ္တိုးတက္ေကာင္းမြန္ေနေစေရးအစီအစဥ္အရ လုပ္တာပါ။ လုပ္တိုင္းလဲ စမ္းသပ္မႈလုပ္ရတယ္။ ခက္တာက ၄ ႏွစ္တခါထက္ ပိုမလုပ္ႏိုင္ပါ။ ဒါ့ေၾကာင့္ Aspirin ကို ၄ ႏွစ္ထက္ ပိုေကာင္းေနတယ္လို႔ ေရးမျဖစ္ေတာ့ပါ။
ေဆးအေတာ္မ်ားမ်ားက အဲလိုျဖစ္ပါတယ္။ Tetracycline (တက္ထြာဆိုက္ကလင္း) ေဆးကို ခြ်င္းခ်က္ မထားလို႔မရပါ။ ရက္ေက်ာ္လို႔ လံုးဝမရပါ။ ဒါေတာင္ အျငင္းပြါးေနတာ ရွိပါေသးတယ္။ ရက္ၾကာေလေလ ထိေရာက္မႈ နည္းေလးေလး ျဖစ္တာ သဘာဝပါ။ ဒါေတာင္ သူ႔အစြမ္းက သတ္မွတ္ရက္ေနာက္ ဆယ္စုႏွစ္ေတြ ၾကာတာေတာင္ ရွိေနပါေသးတယ္။
ေမးစရာရွိလာပါျပီ။ ေဆးရက္လြန္ေန႔စြဲေတြ တပ္တာဟာ ေဆးေရာင္းသူေတြကေန ေဆးေတြ ထပ္ဝယ္ေနၾကေစေအာင္ တမင္တကာ လုပ္ၾကတဲ့ Marketing ploy ေစ်းကြက္ ဆင္လံုးလား။ ခင္ဗ်ားေဆးဘီရိုကို ေဆးျဖည့္ေတာ့ သူတို႔ ပိုက္ဆံအိပ္ကိုပါ ျဖည့္ေပးရာက်တယ္ မဟုတ္ပါလား။
ေဆးဆိုတာ တကယ္ရက္လြန္သလား
၂ဝဝ၂ ခုႏွစ္၊ စက္တဘၤာလထုတ္ ေဆးဝါး-စိတ္ပညာစာေစာင္မွာ ေရးထားတာတခု ရွိပါတယ္။ Richard Altschuler က ေရးတာမွာ ေဆးကုမၸဏီေတြက ကြ်န္ေတာ္တို႔အေပၚ ရိုးသားပါရဲ႕လားလို႔ ေမးထားတယ္။ ကြ်န္ေတာ့္ ေယာကၡမ အလိုအရ ဒီရက္ေက်ာ္ရင္ ဒီေဆးကို မသံုးပါနဲ႔ဆိုတာ အလကားပါဘဲ တဲ့။ ရက္လြန္တာ ၄ ႏွစ္ရွိေနတဲ့ Tylenol (ပါရာစီတေမာ) ကို ေသာက္ရင္း ေျပာလိုက္တာပါ။ ေဆးေသာက္ျပီး ကိုက္တာ ခဲတာေတြ သက္သာသြားတယ္လို႔ဆိုေတာ့ ကြ်န္ေတာ္က ဒါဟာ ခင္ဗ်ားမွာ Placebo effect စိတ္ကေနေကာင္းတယ္ထင္တာေနမွာပါ။
ေဆးသုေတသနေတြ လုပ္တိုင္း စမ္းသပ္တဲ့ေဆးကို လူအုပ္စုတခုကိုေပး၊ က်န္တအုပ္စုကို တျခား ေဆးေပးတယ္။ တျခားေဆးဆိုတာ စိတ္ကိုလွည့္စားေစမဲ့သေဘာ ရွိတယ္။ ဒီလိုသတၠိကို Placebo လို႔ ေခၚတယ္။ လူနာက စိတ္သက္သာရာ ရတတ္တယ္။ ေဆးထိုးေပးမွ သက္သာမယ္လို႔ ေဆးခန္း မလာခင္ကတည္းက စြဲမွတ္လာသူကို ေဆး တခုခုထိုးေပးရသလိုဘဲ။
စာေရးတဲ့သူက စိတ္မေက်နပ္တာနဲ႔ ေဆးဝါးေဗဒဆိုင္ရာေတြကို ဆက္ျပီး သုေတသန လုပ္ပါသတဲ့။ ဥပေဒျပဌာန္းျပီး ေဆးရဲ႕ သက္တမ္းကုန္ ရက္စြဲ ရိုက္ျပီးမွ ေရာင္းရမယ္ဆိုတဲ့ သေဘာဟာ ေဆးထုတ္လုပ္သူေတြကေန အဲဒီရက္အထိ ေဆးရဲ႕ အာနိသင္အျပည့္အဝနဲ႔ စိတ္ခ်ရမႈကို အာမခံခ်က္ေပးရတဲ့ ရက္အပိုင္းအျခားသာျဖစ္တယ္။ ဆိုလိုတာက ေဆးကို အဲဒီကာလအထိသာ ေကာင္းေနတယ္လို႔ ေျပာေနတာ မဟုတ္တာ သိလာတယ္။
ဒုတိအခ်က္ကေတာ့ ေဆးဝါးပညာရွင္ေတြကလဲ ရက္ေက်ာ္ေနေပမဲ့ ေဆးဟာ စိတ္ခ်ရေသးတယ္လို႔ တသမတ္ထဲ ေျပာၾကတယ္။ ခြ်င္းခ်က္နဲနဲေတာ့ရွိေပမဲ့ အဲလိုေဆးသံုးစြဲလို႔ ဘာမွ ဒုကၡမျဖစ္ပါ။ မေသႏိုင္ပါ။ ဥပမာ ရက္စြဲလြန္ေနတဲ့ Tetracycline (တက္ထြာဆိုက္ကလင္း) ေၾကာင့္ ေက်ာက္ကပ္မွာ Renal tubular damage ရေစႏိုင္တယ္ ဆိုတာ ၁၉၆၃ တံုးက JAMA မွာ G. W. Frimpter နဲ႔အဖြဲ႕က ေရးထားတယ္။ ျငင္းဆိုခ်က္ေတြေတာ့ ရွိပါတယ္။
တတိယအခ်က္ ရက္စြဲေက်ာ္တာနဲ႔ ေဆးေတြဟာ အာနိသင္နည္းနည္းလာႏိုင္တယ္။ ၅% ကေန ၅ဝ% လို႔ခန္႔မွန္းတယ္။ ဒါေပမဲ့ ေဆး အေတာ္မ်ားမ်ားဟာ သက္တမ္း ၁ဝ ႏွစ္ေက်ာ္ေနတာေတာင္ မူလေဆးစြမ္း ရွိေနပါေသးတယ္။ ဒီေတာ့ ဒီလို စဥ္းစားသင့္တယ္။ အေရးၾကီးတဲ့၊ အသက္ကယ္မဲ့ေဆးမ်ိဳးဆိုရင္ ေဆးသစ္ဝယ္ပါ။ ေရာဂါလကၡဏာ သက္သာရံု လုပ္ေပးတဲ့ေဆးမ်ိဳးဆိုရင္ ဥပမာ ေခါင္းကိုက္ေပ်ာက္ေဆး၊ ႏွာေစးေပ်ာက္ေဆး၊ ရာသီလာေတာ့ နာတာသက္သာေဆးမ်ိဳးဆိုရင္ ပိုက္ဆံအပိုအကုန္ခံမေနပါနဲ႔။
သူမ်ားေတြ ေရးတာထဲမွာ ကာကြယ္ေဆးေတြ၊ (Insulin ကလြဲရင္) ထိုးေဆးေတြ မပါတာ သတိထားမိပါတယ္။ ဆီးခ်ိဳအတြက္ ထိုးေဆး (အင္စူလင္) ကလဲ အမ်ားသိ၊ အမ်ားသံုးလိုျဖစ္ေနလို႔ ပါတာျဖစ္ပါတယ္။ အထက္မွာ ကိုးကား ေရးသား တာေတြဟာ အိမ္သံုးေဆးေတြကိုသာ ဆိုလိုတယ္လို႔ေတာ့ သတိထားေစခ်င္ပါတယ္။ ထိုးေဆးေတြထဲမွာ ေသြးျပန္ေၾကာထဲထိုးရတဲ့ IV Injections ေတြ မပါပါ။ ေမ့ေဆးေတြ၊ ထံုေဆးေတြ မပါပါ။
ေဆးရည္ေတြဟာ ရက္ၾကာၾကာမခံပါ။ ကေလးေတြအတြက္ ေဆးမံႈ႔ပုလင္းေတြ ရွိတယ္။ ေဆးတိုက္ခါနီးမွာ ေရနဲ႔ေဖ်ာ္ျပီး တိုက္ရတယ္။ ေဖ်ာ္ထားျပီးသားေဆးကို ၾကာၾကာထာလို႔ မရေတာ့ပါ။ မ်ားေသာအားျဖင့္ ပဋိဇီဝေဆးေတြျဖစ္တယ္။ Amoxacillin, Ampicillin, Septrin စတာေတြ ျဖစ္တယ္။
ေဆးေတြကို အထားအသိုကလဲ အလြန္အေရးၾကီးတယ္။ ရက္စြဲမကုန္ေသးတာေတာင္ အထားမတတ္ရင္ အစြမ္းမရွိေတာ့ဘူး ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ အထားအသိုဆိုတာ အပူခ်ိန္၊ အလင္းေရာင္၊ စိုထိုင္းဆ စတာေတြ ပါတယ္။ ေဆးညႊန္းမွာ ပါတာကို ေသျခာဖတ္ျပီး လိုက္နာရတယ္။ ေဆးပုလင္းကို အေရာင္ရင္ရင့္ (အညိဳေရာင္၊ အျပာေရာင္) မွာ ထည့္ေရာင္းတာဆိုရင္ သတိထားေပေတာ့ အလင္းေရာင္ကို မခံႏိုင္လို႔ ျဖစ္တယ္။
ကေလး-ကာကြယ္ေဆးေတြကို Cold chain အေအးခံစနစ္ သံၾကိဳးကြင္းဆက္လို လံုးဝ အျပတ္အေတာက္မရွိ ဆက္တိုက္ ထားရ၊ သယ္ရ၊ ေရာင္းရမယ္။ ေဆးထုတ္တဲ့ ကုမၸဏီရဲ႕ဓါတ္ခြဲခန္းကေန ကေလးရဲ႕ တင္ပါး-လက္ေမာင္း-ေပါင္က ၾကြက္သားထဲ ဝင္သြားတဲ့အထိ တေနရာကေလးမွ အျပတ္အေတာက္မရွိ ေအးေနေစရတယ္။ EPI ကာကြယ္ေဆး စီမံခ်က္စလုပ္ရေတာ့ ျမန္မာျပည္ ေတာနယ္ေတြမွာ ေရနံဆီသံုး ေရခဲေသတၠာေတြသံုးခိုင္းတယ္။ လမ္းမွာ Ice packs ေရခဲဗူးေလးေတြနဲ႔ Cold boxes အပူခံေသတၠာၾကီးငယ္ေတြနဲ႔ သယ္ရပို႔ခဲ့ရတယ္။ အခုေတာ့ လွ်ပ္စစ္စြမ္းအင္ လံုေလာက္လို႔ထင္ပါ့ရဲ Gas သဘာဝဓါတ္ေငြ႔ေတြ ေရာင္းလို႔ေတာင္ မကုန္ဘူးဆိုဘဲ။
ေက်ာ္လႊားမရတဲ့ သဘာဝတရား၊ အခက္အခဲ မ်ိဳးစံုေတြၾကားက ကြ်န္ေတာ္တို႔ ရင္ေသြးမ်ား ဘယ္ေလာက္အထိ ကူးစက္ ေရာဂါေတြကို ထိထိေရာက္ေရာက္ ကာကြယ္မႈရၾကပါသလဲ။ ကြ်န္ေတာ္ တာဝန္ထမ္းခဲ့တဲ့ (၁၉၇၃-၁၉၈၈) ၁၅ ႏွစ္တာ ကာလအတြင္း ေဆးပညာသယ္ တေယာက္အေနနဲ႔ အာမခံခ်က္ မ်ားမ်ား မေပးႏိုင္ပါ။ အဲဒီေခတ္က တခ်ိဳ႕ စာရင္း ဇယားေတြကို လက္မခံႏိုင္ပါ။ ႏိုင္ငံေရး-အုပ္ခ်ဳပ္ေရးစနစ္ ညံ့လြန္လြန္းလို႔ လူ (စီမံခန္႔ခြဲသူေတြ) အမွားေတြ မ်ားခဲ့ပါတယ္။ လူေၾကာင့္ မွားတာကို မူေျပာင္းတယ္ဆိုရံုနဲ႔ မရပါ။ ကိုယ္-စိတ္ က်န္းမာ ခ်မ္းသာခ်င္ရင္ေတာ့ လူေတြပါေျပာင္းဘို႔ လိုမယ္။
• ရက္စြဲလြန္ေဆးကို သံုးပါလို႔ေတာ့ မတိုက္တြန္းပါ။
• အေျခခံစည္းမ်ဥ္းက အသက္ကယ္ေဆး မဟုတ္တာကို ရက္လြန္ေပမဲ့ ႏွေျမာတာ ရပါတယ္။
• ရက္စြဲလြန္ဆိုတာ ေဆးေရာင္းသူေတြအတြက္ မေရာင္းနဲ႔ေတာ့လို႔ ေျပာခ်င္တာ ျဖစ္ပါတယ္။
• Expiration date ဆိုတာ ဖတ္လို႔ရတယ္။ ဖတ္လို႔မရတာေတြလဲ သတိထားပါေလ။

Dr. တင့္ေဆြ
https://www.facebook.com/drtintswe

မွတ္ခ်က္ေရးသားလုိတဲ့ စာဖတ္ပရိတ္မ်ား ေတာင္းဆုိခ်က္အရ ဖြင့္ေပးလုိက္ပါျပီ။ မွတ္ခ်က္မ်ား ေရးသားႏုိင္ပါျပီ။

ေနာက္ဆုံးရ သတင္းမ်ားကုိ ေအာက္ပါ Tweets မွာ ေဖာ္ျပထားပါတယ္။ Tweets ရဲ ့ေဘးေဘာင္တန္းကုိ ဆဲြခ်ျပီ မိမိတုိ ့စိတ္၀င္စားတဲ့ သတင္းေခါင္းစဥ္ ေအာက္က Link ကုိ ႏွိပ္ျပီ အျပည့္အစုံဖတ္ရႈႏိုင္ပါတယ္။
 

Sponsors

အႏုပညာရွင္ႏွင့္ လူသိမ်ားသူမ်ား

အားကစား သတင္မ်ား

နည္းပညာ သတင္းမ်ား

Most Reading

အသစ္တင္သမွ် အခ်ိန္နဲ ့တေျပးညီဖတ္ရႈရန္ Like ႏွိပ္ေပးပါ

အသစ္ တင္သမွ် သတင္းမ်ား အလို အေလွ်ာက္ပုိ ့ ေပးပါမည္

သတင္းစာႏွင့္ ဂ်ာနယ္မ်ား