Menstrual mood swings ရာသီလာျခင္းႏွင့္ စိတ္ေျပာင္းလဲမႈ


ရာသီမလာခင္ ျဖစ္ျခင္တာေတြကို (PMS) ဆိုျပီး သပ္သပ္ေဆးစာမွာ ရွိတယ္။ အရြယ္ေရာက္ အမ်ိဳးသမီး ၈ဝ% မွာ ခံစားၾကရတယ္။ ေဆးကုဘို႔လိုတာ ၂ဝ-၃ဝ% ေလာက္သာ ရွိပါတယ္။ ဆိုးဝါးတဲ့ (PMDD) ေခၚတာမွာ ၂-၆% သာ ေဆးကုဘို႔လိုတယ္ဆိုျပီး ရာသီမလာခင္ ျဖစ္ခ်င္တာေတြထဲမွာ ေရးထားပါတယ္။

အမ်ိဳးသမီးတိုင္း ရာသီလာခ်ိန္နဲ႔ ဆက္စပ္ျပီး စိတ္ပိုင္းအေျပာင္းအလဲ အနည္း-အမ်ားရွိၾကတယ္။ လတိုင္းမွာျဖစ္တာေတာ့ မဟုတ္ပါ။ ဘဝတေလွ်ာက္မွာ ၾကံဳဘူးၾကတာ မ်ားတယ္။ စိတ္မူ-အေျပာင္းအလဲေတြ Mood swings လို႔ ေခၚတယ္။ စိတ္ေဝဒနာတခု ျဖစ္တယ္။ ေမးတဲ့သူ ေရးျပတာေတြ အားလံုး မွန္ပါတယ္။ အေျပာင္းအလဲ ျမန္တယ္၊ မွန္းမရဘူးလို႔ ဆိုႏိုင္တယ္။ သိပ္ဆိုးဝါးလာရင္ စိတ္ကို မထိန္းႏိုင္တဲ့အထိ ျဖစ္ၾကရတယ္။ ျပင္းထန္တာနဲ႔ ခဏခဏ ျဖစ္ေနတာမ်ိဳးက ဆိုးတယ္။

အေမရိကန္ႏိုင္ငံသူေတြဟာ တသက္တာ ရာသီ အခါေပါင္း ၄ဝဝ လာတယ္။ ၈ဝ% မွာ ရာသီမလာခင္ ျဖစ္တာေတြကို ခံစားၾကရတယ္။ ဘာေတြဘဲ ခံစားရပါေစ အမ်ားစုၾကီးမွာ အေျခခံစိတ္ေရာဂါ မရွိၾကပါ။ ရာသီနဲ႔ မပတ္သက္ဘဲ စိတ္မူေျပာင္းတာ ေတာက္ေလွ်ာက္လိုျဖစ္ရင္ေတာ့ တျခား စိတ္ပိုင္းေရာဂါ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။

ေယဘုယ်ေျပာရရင္ စိတ္အေျခအေနဟာ အမ်ိဳးသမီးေတြမွာ ပိုျဖစ္တယ္။ ရာသီလာခါနီးမွာ ပိုသိသာတယ္။ ဘာလို႔ အဲလိုျဖစ္ၾကရသလဲ။ ၂ ပိုင္းခြဲႏိုင္တယ္။ (၁) စိတ္ပိုင္း နဲ႔ (၂) ရုပ္ပိုင္း။ ရုပ္ပိုင္းက ပိုအျဖစ္မ်ားတယ္။ စိတ္ပိုင္း အေၾကာင္းရင္းမွာလဲ ၂ မ်ိဳးရွိတယ္။ အလြန္ရွားတဲ့ Maniac disorders နဲ႔ စိတ္ဖိစီးမႈမ်ားတာျဖစ္တယ္။ ပဌမ အမ်ိဳးအစားဟာ မ်ိဳးရိုးနဲ႔ဆိုင္ျပီး၊ ဦးေႏွာက္မွာ ဓါတ္ေျပာင္းလဲမႈေတြေၾကာင့္ ျဖစ္ေစတယ္။

ရုပ္ပိုင္းအေျပာင္းအလဲေတြဟာ (အီစထိုဂ်င္) နဲ႔ (ပရိုဂ်က္စတီရုန္း) ေဟာ္မုန္းေတြေၾကာင့္ ျဖစ္တယ္။ တခ်ိဳ႕ေဟာ္မုန္းကေန ဦးေႏွာက္ထဲက (ဆီရိုတိုနင္) ဓါတ္ အနည္း-အမ်ားကို ထိန္းေပးေနတာမို႔ စိတ္မူကိုပါ ေျပာင္းေစႏိုင္တယ္။ (ဆီရိုတိုနင္) ဓါတ္နည္းလာရင္ ဆိုးေစမယ္။

ေယာက္်ား-ေဟာ္မုန္း နဲ႔ ႏို႔ထြက္ေစေအာင္လုပ္တဲ့ (ပရိုလက္တင္) မ်ားရင္၊ မ်ိဳးဥထြက္မွာကို ေႏွးေစမယ္၊ (ပရိုဂ်က္စတီရုန္း) နည္းေစမယ္၊ PMS ျဖစ္ေစတယ္။ (အင္ဒိုမီထရီရိုးဆစ္) ဆိုတဲ့ သားအိမ္ေရာဂါ ရွိသူေတြမွာလဲ ျဖစ္တတ္တယ္။ ရာသီလာရင္ ပိုနာၾကတယ္။ ကင္ဆာ မဟုတ္တဲ့ ရင္သား-အက်ိတ္ ေရာဂါကလဲ ျဖစ္ေစတယ္။ Obsessive-compulsive disorder စိတ္ေရာဂါ ရွိေနသူေတြ ဒီအခ်ိန္မ်ိဳးမွာ ပိုဆိုးတယ္။

တခ်ိဳ႕မွာ ျဖစ္ေနေပမဲ့ မသိသာဘူး။ ဟိုဟာ-ဒီဟာစားခ်င္စိတ္ ခ်င္ခ်င္းတတ္တာမ်ိဳးလဲ ရွိတတ္တယ္။ အလုပ္၊ အိမ္မွာလဲ အဆင္မေျပဘူး။ လူေတာ မတိုးခ်င္ဘူး။ စိတ္ပ်က္လက္ပ်က္ျဖစ္တာ၊ လံုးဝစိတ္ဓါတ္က်တာ၊ စိတ္ရႈတ္-စိတ္တို၊ အေရး မၾကီးေလာက္တာေလးအတြက္ စိတ္ဓါတ္က်တာ၊ ဝမ္းနည္း-ပက္လက္ျဖစ္တာ၊ ေနာင္တ ရေနတာ၊ စိတ္တက္ၾကြမႈ နည္းမယ္၊ စိတ္တိုတယ္၊ ဇြတ္လုပ္ခ်င္တယ္၊ သည္းခံစိတ္ ေလ်ာ့မယ္၊ ပူပင္စိတ္ မ်ားမယ္၊ စိုးရိမ္စိတ္ ကဲမယ္၊ ဂနာမျငိမ္ ျဖစ္ေနမယ္၊ ဝမ္းနည္း-ပက္လက္-စိတ္ပ်က္ေနမယ္။ အိမ္ေထာင္ေရး မသာယာတာ၊ အရင္က အႏွိပ္စက္ ခံခဲ့ရဘူးတာ၊ ကိုယ့္ကိုယ္ကို အားမရတာ၊ စတာေတြရွိသူေတြမွာ သာမန္စိတ္အေျခအေနထက္ ပိုဆိုးတယ္။

ဘာေတြလုပ္ႏိုင္သလဲ၊
(၁) အေနအထိုင္ပံုစံေျပာင္းနည္း၊
(၂) တျခားနည္း၊
(၃) ေဆးေပးနည္း၊
(၄) ခြဲစိတ္ကုသနည္း၊
(၅) စိတ္အထူးကု-ဆရာဝန္နဲ႔ ကုသနည္း။

၁။ အေနအထိုင္ပံုစံ
မွ်တ-လံုေလာက္တဲ့ အစာေတြစားပါ။ သၾကားမ်ားတာ ေရွာင္ပါ။ ကစီဓါတ္မ်ားတာ၊ အာလူး၊ ဂ်ံဳ၊ အသား-ငါး၊ (ပရိုတင္း) စားပါ။ ေရာဂတ္ (ဒိန္ခ်င္)၊ ဒိန္ခဲ၊ ႏြားႏို႔ေသာက္ပါ။ Ginger root tea ခ်င္းျမစ္ျပဳတ္ေသာက္ပါ။ Junk foods ေခတ္ေပၚ ဆိုင္ေတြမွာ အလြယ္ဝယ္စားရတာမ်ိဳးေတြ၊ ဆားမ်ားတဲ့ အစာေတြ၊ အခ်ိဳရည္ေတြကို ျဖစ္ေနက်အခ်ိန္ မတိုင္ခင္ တပါတ္ ကတည္းက ေရွာင္ပါ။

စိတ္ဖိအား ေလ်ွာ့ခ်နည္းတခုခု ဥပမာ ေယာဂနည္း၊ တရားထိုင္နည္း၊ ကိုယ္လက္ ေလ့က်င့္ခန္းနည္း၊ အစာအာဟာရ ျပဳျပင္နည္းေတြလုပ္ပါ။ (ေကဖင္း) ပါတာေတြ ေလွ်ာ့ေသာက္ပါ။ အိပ္ေရးဝပါေစ။ ေရေသာက္ မနည္းေစနဲ႔။ စိတ္ဖိအား ေလွ်ာ့ခ်ပါ။ မဆင္မေျပတတ္တဲ့ ပတ္ဝန္းက်င္မ်ိဳး ျဖစ္ႏိုင္ရင္ေရွာင္ပါ။ မိသားစု၊ မိတ္ေဆြ-သူငယ္ခ်င္းေတြနဲ႔ ပိုေနထိုင္ပါ။ အသက္ျပင္းျပင္းရွဴပါ၊ ကိုယ့္အတြက္ အခ်ိန္ကုိ ယူပါ။ လိင္စိတ္ ျပည့္ဝေအာင္ (တဦးခ်င္းျဖစ္ျဖစ္) လုပ္ႏိုင္ပါတယ္။

၂။ တျခားနည္း၊
(ဟာဘယ္) ေဆးနည္း။ Flaxseed Capsules, Valerian, Kava Kava, St. John’s Wort, Phytoestrogenic herbs (Black Cohosh) ေဆးထဲမွာ အပင္ကေနရတဲ့ Estrogen ေတြပါတယ္။ ဒီေဆးမ်ိဳးက မ်ားရင္ မေကာင္းဘူး။ ကိုယ္ခႏၶာကေန အလိုလိုထုတ္မွာကို နည္းေစတတ္တယ္။ Macafem ေဆးလဲ သံုးႏိုင္တယ္။ ႏွိပ္နယ္နည္း၊ တရုပ္ အပ္စိုက္နည္းေတြလဲ လုပ္ႏိုင္တယ္။ အေထာက္အကူ ေပးႏိုင္တာေတြကေတာ့ Vitamin E, Gingko Biloba, Huperzine A, Ginseng နဲ႔ Acetyl-L-camitine ေတြျဖစ္တယ္။ Vitamin B, C, B6, Calcium, Magnesium ဗီတာမင္ နဲ႔ ဓါတ္ဆားေတြလဲ ေသာက္ႏိုင္တယ္။ နည္းေတြ တြဲသံုးတာက ပိုေကာင္းတာ ေတြ႔ရတယ္။ မရသူေတြကို ေဆးေပးကုသရမယ္။

၃။ ေဆးေပးနည္း၊
• စိတ္က်တာ သက္သာေဆး ေပးႏိုင္တယ္။ Fluoxetine (Prozac) နဲ႔ Paroxetine (Paxil) ေဆး အသံုးမ်ားတယ္။
• ဆီးသြားေစတဲ့ေဆးကို သတိနဲ႔ေပးရင္ တခ်ိဳ႕မွာ သက္သာတယ္။ လူတိုင္းေတာ့ မဟုတ္ဘူး။
• ေသြးတိုးအတြက္ သံုးတဲ့ (ဘီတာဘေလာ့ကာ) ေဆးေတြလဲ သက္သာေစႏိုင္တယ္။
• OCPs ကိုယ္ဝန္တား-စားေဆး အိမ္ေထာင္ မရွိလဲ သံုးႏိုင္တယ္။ ထိေရာက္သူ မ်ားပါတယ္။
• ေဆးသာမက ကိုယ္လက္ ေလ့က်င့္ခန္းနဲ႔ အစာအာဟာရနည္းပါ တြဲသင့္တယ္။

တားေဆးေတြရဲ႕ရာသီအေပၚအက်ိးသက္ေရာက္မႈ
ကိုယ္ဝန္တားေဆးေတြဟာ လိင္ကတဆင့္ ကူးစက္ေရာဂါေတြကို မကာကြယ္ႏိုင္ဘူး။ ဒါေပမဲ့ ရာသီဝက္ဝန္းကို လိုသလို ျပဳျပင္ေပးႏိုင္စြမ္းရွိတယ္။ ၁၉၆ဝ ေက်ာ္ကတည္းက သံုးေနခဲ့တဲ့ ကိုယ္ဝန္တားေဆးေတြ ေပၚကာစမွာ ေဆးသုေတသန လုပ္သူေတြက ရက္ ၉ဝ မွတခါ ရာသီလာေအာင္ လုပ္ဘို႔ဘဲ။ ေနာက္မွ ပံုမွန္နဲ႔တူေအာင္ ၂၈ ရက္တခါ လာတဲ့ေဆးကိုသာ ထုတ္လုပ္တယ္။ (ရိုမန္ကက္သစလစ္) ဘုရားေက်ာင္း ရဲ႕ သေဘာတူညီခ်က္ ရေအာင္ ဆံုးျဖတ္ခဲ့ရတာ ျဖစ္ပါတယ္။

ေဟာ္မုန္းပါ ကိုယ္ဝန္တားေဆးေတြက ၂၁-၂၈ ရက္ေသာက္ရတယ္။ အစပိုင္း ၂၁ ရက္ ေသာက္ရတဲ့ေဆး ကုန္တာနဲ႔ အေရာင္ရင့္ေဆးျပား ၇ ျပားကို မေသာက္ေတာ့ဘဲ၊ ေနာက္ ေဆးကပ္သစ္ကို ဆက္ေသာက္ရတယ္။ အဲလိုသာ ေန႔စဥ္ ေသာက္ေနရင္ ေသာက္ေနသမွ် ကာလပတ္လံုး ရာသီမလာေတာ့ဘူး။ Depo-provera ထိုးေဆးက ေဆးထိုးျပီး၊ ရာသီ မလာသူေတြ မ်ားတယ္။ Norplant ေခၚတဲ့ သေႏၶတား-ေဆးေခ်ာင္းထည့္ထားသူေတြမွာ တႏွစ္ကို ၃-၄ ခါ ရာသီ မလာေတာ့ဘူး။ Progestogen-only pills ကို ေတာက္ေလွ်ာက္ မနားဘဲ ေပးရင္ ရာသီ လံုးဝ မလာေတာ့ဘူး။ ပံုမွန္က ၇ ရက္ျခား ေပးရတာမ်ိဳး ျဖစ္တယ္။

၄။ ခြဲစိတ္ကုသနည္း၊
သားအိမ္ကို တဝက္တပ်က္ထုတ္ေပးတာလဲ လုပ္ႏိုင္တယ္။

၅။ စိတ္ပိုင္း ကုသနည္းေတြထဲမွာ Behavioral therapy, Cognitive Therapy, Literary Therapy နဲ႔ Talk Therapy နည္းေတြ ရွိပါတယ္။

Menstrual Suppression ရာသီမလာေအာင္ႏွိမ္ျခင္း နဲ႔ တြဲဖတ္ပါ။

Dr. တင့္ေဆြ
https://www.facebook.com/drtintswe/

မွတ္ခ်က္ေရးသားလုိတဲ့ စာဖတ္ပရိတ္မ်ား ေတာင္းဆုိခ်က္အရ ဖြင့္ေပးလုိက္ပါျပီ။ မွတ္ခ်က္မ်ား ေရးသားႏုိင္ပါျပီ။

ေနာက္ဆုံးရ သတင္းမ်ားကုိ ေအာက္ပါ Tweets မွာ ေဖာ္ျပထားပါတယ္။ Tweets ရဲ ့ေဘးေဘာင္တန္းကုိ ဆဲြခ်ျပီ မိမိတုိ ့စိတ္၀င္စားတဲ့ သတင္းေခါင္းစဥ္ ေအာက္က Link ကုိ ႏွိပ္ျပီ အျပည့္အစုံဖတ္ရႈႏိုင္ပါတယ္။
 

Sponsors

အႏုပညာရွင္ႏွင့္ လူသိမ်ားသူမ်ား

အားကစား သတင္မ်ား

နည္းပညာ သတင္းမ်ား

Most Reading

အသစ္တင္သမွ် အခ်ိန္နဲ ့တေျပးညီဖတ္ရႈရန္ Like ႏွိပ္ေပးပါ

အသစ္ တင္သမွ် သတင္းမ်ား အလို အေလွ်ာက္ပုိ ့ ေပးပါမည္

သတင္းစာႏွင့္ ဂ်ာနယ္မ်ား