Typhoid fever တိုက္ဖြိဳက္ေရာဂါ


၁။ ကေလးက ၄ ႏွစ္ ၉ လပါ။ Typhoid ေသြးအေျဖအရ ေဆးထိုးေနရလို႔ပါဆရာ။ Typhoid ေရာဂါအေၾကာင္း သိခ်င္ပါတယ္ဆရာ ။ ေဆးထိုး ေဆးေသာက္လို႔ အရွင္းေပ်ာက္ကင္း သြားပါသလား ဆရာ ။

၂။ Typhoid ကေသာက္ေဆးနဲ႔ေကာေပ်ာက္ႏိုင္လာဆရာ။ ေနာက္ က်ေနာ့အေမက (glucose) အေျကာေဆး သြင္းမရလိုပါ။ ဆန္ျပဳတ္၊ ၾကက္ျပဳတ္ပဲ အရည္ ပဲေန႔တိုင္ေသာက္ေနရေတာ့ အားနည္းလားတာ typhoid ျဖစ္ခ်ိန္ ေသာက္လို႔ရႏိုင္မဲ့အားေဆးရွိပါသလားဆရာ။ အားကိုးလ်က္။

၃။ ဆရာ႐ွင့္ အခု ကြၽန္မတို႔ ႕႕႕႕႕ မွာ အူေရာင္ငန္းဖ်ားေရာဂါ ေခၚ တိုက္ဖိြဳက္ျဖစ္ေနတယ္ၾကားလို႔ပါ႐ွင္။ ဘယ္လို ကာကြယ္သင့္လဲဆရာ႐ွင့္ ။ ေရာဂါလကၡဏာ ေလးေတြ နဲ႔ ျဖစ္တဲ့လူေတြ ေစာင့္ေ႐ွာက္သင့္ပါ သလဲ႐ွင္ ။ ကေလးနဲ႔ လူႀကီးမွာျဖစ္တဲ့ေရာဂါလကၡဏာေတြေရာ တူပါသလား ။ မိသားစုအတြက္ စိတ္ပူလို႔ပါ႐ွင္ ။ ႐ိုေသေလးစားစြာနဲ႔ စာေရးလိုက္ပါတယ္႐ွင့္ ။

Typhoid တိုက္ဖြိဳက္ေရာဂါကို အူေရာင္ငန္းဖ်ားေရာဂါလို႔လည္းေခၚတယ္ ။ Enteric fever (အင္းတရစ္ဖီးဘာ) လို႔လည္း ေခၚတယ္ ။ Salmonella enterica serovar Typhi ဗက္တီးရီးယားေၾကာင့္ျဖစ္တယ္ ။ အေရးၾကီးတဲ့ကူးစက္ေရာဂါတခု ျဖစ္တယ္ ။ ပိုးပါေနတဲ့ အစားအစာနဲ႔ ေရကတဆင့္ ကူးစက္မယ္ ။ စအိုကထြက္ျပီး ပါးစပ္ကေနဝင္တယ္ ။ ပါးစပ္ကေန ဝင္တာေတြကို ဆင္ျခင္ႏိုင္ရင္ ေရာဂါမကူးပါ။ ေရ + အစားအေသာက္ ။ ေရကိုသန္႔တာေသာက္ပါ ။ ေရသန္႔ပုလင္း + ေရေႏြးေသာက္ပါ ။ အစားအေသာက္ ပူေနတာကိုခ်က္ခ်င္းစားပါ ။ ယင္ ၊ ပိုးဟပ္သတိထားပါ ။ လက္ေဆးပါ ။ ခဏခဏေဆးပါ ။

Mary Mallon (ေမရီ မယ္လုံ) ဆိုသူ အေမရိကန္အမ်ိဳးသမီးဟာ ၁၉ဝဝ-၁၉ဝ၇ ခုႏွစ္အတြင္းမွာ တိုက္ဖြိဳက္ပိုးေတြ သယ္ေဆာင္ထားျပီး၊ (၅၁) ေယာက္ကိုကူးစက္ေစခဲ့ျပီး (၃) ေယာက္ေသဆံုးေစခဲ့သည္ ။ Typhoid Mary လို႔ ေခၚၾကေတာ့တယ္ ။ နယူးေယာက္ျမိဳ႕ စားေသာက္ဆိုင္တခုမွာအလုပ္ေနရင္း အဲလိုျဖစ္ခဲ့တာပါ ။ ဒီေရာဂါဟာ စနစ္တက် မကုသရင္ ေသဆံုးတဲ့အထိ ျဖစ္ေစႏိုင္တယ္ ။ တခ်ိဳ႕က သူကိုယ္တိုင္ေရာဂါျဖစ္ေနတာကို မခံစားၾကရေပမဲ့ သူမ်ားကိုကူးစက္ေစတယ္ ။ တႏွစ္မွာ တကမာၻလံုး လူေပါင္း ၂၁ သန္းေရာဂါျဖစ္ၾကရျပီး လူ ၂ သိန္းေလာက္ ေသဆံုးေနၾကတယ္ ။

ေရာဂါ လကၡဏာမ်ား
ပထမပါတ္ = အဖ်ားတက္ျခင္း ၊ ေခၽြးထြက္ျခင္း ၊ ဝမ္းပ်က္ျခင္း ၊ အနီျပင္ထြက္ျခင္း ၊ အပူခ်ိန္ႏွင့္ စာလွ်င္ ႏွလံုးခုန္ေႏွးျခင္း ၊ ႏွာေခါင္းေသြးယိုျခင္း ၊ ေသြးျဖဴဥနည္းျခင္း၊ Widal test အႏႈတ္ျဖစ္မည္ ။

ဒုတိယပါတ္ = အဖ်ားတက္ျခင္း ၊ အပူခ်ိန္ႏွင့္စာလွ်င္ ႏွလံုးခုန္ေႏွးျခင္း ၊ အနီျပင္ထြက္ျခင္း ၊ အားယုတ္ျခင္း ၊ စိတ္မၾကည္လင္ျခင္း ၊ စိတ္တိုျခင္း ၊ အဆုပ္မွ အိပ္ေနစဥ္ ေဟာက္သံကဲ့သို႔ေသာ အသံၾကားရျခင္း ၊ ၾကီးသည့္ ေလႁပြန္မ်ား ပိတ္ေနသည့္အခါ ေလတိုးဝင္သည့္အသံ၊ ဗိုက္တင္း၍ ညာဘက္ေအာက္ပိုင္း နာျခင္း ၊ ဝမ္းပ်က္ျခင္း ၊ ဝမ္းအေရာင္စိမ္း၍ ပို၍နံသည္ ။ ဝမ္းခ်ဳပ္တတ္သည္ ။ Widal test အေပါင္းျဖစ္မည္ ။

တတိယပါတ္ = ဂေယာင္ဂတမ္းျဖစ္ျခင္း၊ ေရ-ဆား ေျခာက္ခန္းျခင္း၊ ေနာက္ဆက္တြဲလကၡဏာမ်ား ျဖစ္လာမည္ ။ အူမွ ေသြးယိုျခင္း ၊ အူေပါက္တတ္သည္ ။ ေသြးထဲပိုးေရာက္မည္။ အူအေျမႇးေရာင္မည္ ။ အျခားေနရာမ်ား သို႔ျပန္႔မည္ ။ ဦးေႏွာက္ေရာင္ျခင္း ၊ သည္းေျခအိတ္ေရာင္ျခင္း ၊ အ႐ိုးေရာင္ျခင္း ၊ ႏွလံုးေရာင္ျခင္း ။

ေရာဂါရွာဘို႔ရာ Widal test ေသြးအား (ဝီေဒါလ္- တက္စ္) လုပ္ရတယ္ ။

ကုသရန္
ေရ + အရည္ မ်ားမ်ားေသာက္ပါ။ အစားအစာကို က်န္းမာေရးနဲ႔ညီတာကိုသာစားပါ ။ မမ်ားေစနဲ႔ ။ ကယ္လိုရီမ်ားတာ စားသင့္တယ္ ။ အရင္က Chloramphenicol ကိုသာသံုးခဲ့ရတယ္ ။ အခု Ciprofloxacin (Cipro) စားေဆးနဲ႔ Ceftriaxone (Rocephin) ထိုးေဆးကိုအမ်ားဆံုးသံုးတယ္ ။ Ciprofloxacin (Cipro) ကို ကိုယ္ဝန္မရွိသူေတြကို ေပးတယ္ ။ Trimethoprim-sulfamethoxazole (Septrin) နဲ႔ Ampicillin ေဆးေတြကို ယဥ္လာတာေတြလည္း ေတြ႔လာရတယ္ ။

ေရာဂါကေနဆက္ျဖစ္ႏိုင္တာေတြရွိတယ္ ။ အူေပါက္တာနဲ႔ ေသြးယိုတာျဖစ္ႏိုင္တယ္ ။ တတိယပါတ္ေလာက္ မွာျဖစ္တာ မ်ားတယ္ ။ ဗိုက္အတင္းနာလာမယ္ ။ ပ်ိဳ႕အန္မယ္ ။ ေသြးထဲထိပိုးေရာက္လို႔ပိုဖ်ားမယ္ ။ အေရးေပၚကုသမွရမယ္ ။ ခြဲစိတ္ရႏိုင္တယ္ ။ တခ်ိဳ႕ကို သည္းေျခအိတ္ခြဲစိတ္ေပးရတယ္ ။

Typhoid vaccine ကာကြယ္ေဆး ၂ မ်ိဳး ရွိတယ္။
၁။ Inactivated Typhoid Vaccine (Ty21a) ထိုးေဆး နဲ႔
၂။ Live attenuated vaccine (Ty21a) ပါးစပ္ကေနေပးတဲ့ ကာကြယ္ေဆးျဖစ္တယ္။ Vi capsular polysaccharide vaccine လို႔လဲ ေခၚတယ္။
Inactivated Typhoid Vaccine ထိုးေဆး၊ ၂ ႏွစ္ေအာက္ကေလးေတြကို ထိုးေပးတယ္။ တလံုးထဲ ရတယ္။ ေရာဂါ ထူေျပာရာေဒသကို မသြားခင္ ၂ ပါတ္ၾကိဳထိုးရမယ္။ ၂ ႏွစ္တခါ ထပ္ထိုးသင့္တယ္။

Live Typhoid Vaccine ေသာက္ေဆး၊ ၆ ႏွစ္ေအာက္ကေလးေတြကို ေပးတယ္။ ၄ ခါထိုးရတယ္။ တခါနဲ႔တခါ ၂ ရက္ျခားရတယ္။ ေရာဂါထူေျပာရာေဒသကို မသြားခင္ ၁ ပါတ္ၾကိဳရမယ္။ ၅ ႏွစ္တခါ ထပ္ေပးသင့္တယ္။ ေဆးတိုက္ျပီး ၂၄ နာရီအတြင္း ပဋိဇီဝေဆး မေပးသင့္ပါ။

ကာကြယ္ေဆး ၂ မ်ိဳးလံုးကို ၁ဝဝ% မကာကြယ္ႏိုင္ပါ။ တျခားကာကြယ္ေဆးေတြနဲ႔ တျပိဳင္ထဲထိုးေပးႏိုင္တယ္ ။ ေဆး မတည့္သူေတြကို ေနာက္ထပ္ မထိုးရပါ ။ ခုခံအားစနစ္မေကာင္းသူေတြကို ေသာက္ေဆးမေပးသင့္ပါ ။ HIV/AIDS ရွိသူေတြ ၊ (စတီရြိဳက္) ေဆးေပးေနသူေတြ ။ ေဆးမတည့္တာျဖစ္ႏိုင္ေပမဲ့ ဒါျဖစ္လို႔ေသတဲ့အထိျဖစ္တာ မရွိသေလာက္ပါ ။ ထိုးေဆးေၾကာင့္ ၁% ကိုယ္ပူႏိုင္တယ္ ။ ၃% ေခါင္းကိုက္ႏိုင္တယ္ ။ ထိုးတဲ့ေနရာေရာင္တာ ၇% ျဖစ္ႏိုင္တယ္ ။ ေသာက္ေဆးေၾကာင့္ ကိုယ္ပူ-ဖ်ားတာ ၅% ရွိႏိုင္တယ္ ။ ဗိုက္ေအာင့္တာ၊ ပ်ိဳ႕-အန္တာ နည္းနည္းျဖစ္ႏိုင္တယ္ ။

ထိုးေဆးကို နီေပါမွာ ၅-၄၄ ႏွစ္ရွိသူေတြကိုထိုးေပးျပီး၊ စမ္းသပ္မႈလုပ္ေတာ့ လေပါင္း၂ဝ အတြင္မွာ ၇၅% ကာကြယ္မႈ ေပးတာ ေတြ႔ရတယ္။ ေတာင္အာဖရိကမွာ စမ္းေတာ့ ၅-၁၆ ကေလးေတြကို ထိုးေပးတာမွာ ၂၁ လအၾကာ ၆၄% ကာကြယ္မႈေပးတယ္။ ၃ ႏွစ္အၾကာ ၅၅% ကာကြယ္မႈ ေပးတယ္ ။ တရုပ္ႏိုင္ငံမွာ ၅-၁၉ ႏွစ္ၾကား ကေလးေပါင္း ၆ ေသာင္းကို စမ္းသပ္ေတာ့ ၁၉ လ အတြင္းမွာ ၆၉% ကာကြယ္မႈ ေပးတယ္ ။ ေယဘုယ် ၃ ႏွစ္အထိ ခံတယ္လို႔ သတ္မွတ္တယ္ ။

Dr. တင့္ေဆြ
https://www.facebook.com/drtintswe

မွတ္ခ်က္ေရးသားလုိတဲ့ စာဖတ္ပရိတ္မ်ား ေတာင္းဆုိခ်က္အရ ဖြင့္ေပးလုိက္ပါျပီ။ မွတ္ခ်က္မ်ား ေရးသားႏုိင္ပါျပီ။

ေနာက္ဆုံးရ သတင္းမ်ားကုိ ေအာက္ပါ Tweets မွာ ေဖာ္ျပထားပါတယ္။ Tweets ရဲ ့ေဘးေဘာင္တန္းကုိ ဆဲြခ်ျပီ မိမိတုိ ့စိတ္၀င္စားတဲ့ သတင္းေခါင္းစဥ္ ေအာက္က Link ကုိ ႏွိပ္ျပီ အျပည့္အစုံဖတ္ရႈႏိုင္ပါတယ္။
 

Sponsors

အႏုပညာရွင္ႏွင့္ လူသိမ်ားသူမ်ား

အားကစား သတင္မ်ား

နည္းပညာ သတင္းမ်ား

Most Reading

အသစ္တင္သမွ် အခ်ိန္နဲ ့တေျပးညီဖတ္ရႈရန္ Like ႏွိပ္ေပးပါ

အသစ္ တင္သမွ် သတင္းမ်ား အလို အေလွ်ာက္ပုိ ့ ေပးပါမည္

သတင္းစာႏွင့္ ဂ်ာနယ္မ်ား