G6PD ေမြးရာပါေရာဂါ


၁။ G6PD အေၾကာင္း သိခ်င္တာနဲ႔ ဆရာတင္ထားတာေတြ႕ရလို႔ေက်းဇူးတင္ပါတယ္ဆရာ။ က်မနားမလည္တာရိွလို႔ ေမးပါရေစ။ G6PD ကေမြးရာပါလို ့ေျပာတဲ့အတြြက္ ကုရင္ေပ်ာက္နိုင္ပါသလား။ ဘယ္အစားအစာေတြေ႐ွာင္ေပးရမလဲ။ G6PD ရိွတဲ႔လူနာကို Quinine ငွက္ဖ်ားေဆး ထုိးလိုက္တဲ႔အခါမွာ ဆီးသြားရင္ေသြးေတြႏွင့္ အသားစေတြပါလာတာ ေက်ာက္ကပ္ကိုထိခိုက္နိုင္ပါသလား။ အဘယ္ေၾကာင့္ ဆီးတြင္ေသြးနွင့္အသားစပါလာသလဲ႔။ မည္သို ့ ေနထိုင္ စားေသာက္ရမည္နည္း။

၂။ ေက်းဇူးပါဆရာ က်မသားက G6PD ေမြးျပီးေသြးလဲထားရပါတယ္။ ဘယ္ခ်ိန္ေပ်ာက္ကင္းနိုင္ပါသလဲ။ အခု သူအသက္ ၆ နွစ္ေက်ာ္ပါ။ ဘယ္အခ်ိန္ေသြးျပန္စစ္ရပါမလဲ ေက်းဇူးျပဳျပီးေျပာေပးပါလားဆရာ။

၃။ G6PD ရွိတဲ့ကေလးတေယာက္ဟာ ဘယ္လိုေနထိုင္ စားေသာက္ရမယ္ ဆိုတာ ရွင္းျပပါဆရာ။ ေဆးေတြက ဆရာ ပို႔ထားတဲ့စာနဲ႔လံုေလာက္ပါၿပီ။ ဒီလိုကေလးဟာ ဘာေရာဂါေတြ ထပ္ျဖစ္လာနိင္ေသးလဲ ဆရာ။ က်န္းမာေပ်ာ္ရြင္စြာနဲ႔ေရာ သက္တန္းေစ့ေနနိင္ပါ့မလား။ သားဦးျဖစ္ၿပီး ဒီေရာဂါရွိေတာ့ ကၽြန္မ႐ူးေတာ့မယ္။ ေမးသမွ်ကို ျပန္ေျဖေပးတဲ့ဆရာကို ေက်းဇူးတင္ပါတယ္။

၄။ ဆရာခင္ဗ်ား ကၽြန္ေတာ့္သမီးေလးက 22-4-2015 မွာေမြးပါတယ္။ ကေလးက G6PD ျဖစ္ေနတယ္ေျပာပါတယ္။ ဆရာ့ ေဆာင္းပါးဖတ္ၾကည့္ထားလို႔ paracetamol နဲ႔မတည့္ဘူးလို႔သိရပါတယ္။ ကၽြန္ေတာ္တို႔ကနယ္မွာေနေတာ့ ကေလး ေနမေကာင္းျဖစ္ရင္ ရန္ကုန္မလာခင္ ဘာေဆးတိုက္ထားရမလဲလို႔ ကေလးအထူးကုကိုေမးေတာ့ paracetamol အရည္တိုက္ဖို႔ေျပာပါတယ္။ G6PD ကေလးမို႔တိုက္လို႔ရပါ့မလားေမးေတာ့ အဲဒါမတိုက္ရင္ ဘာတိုက္ရမလဲလို႔ ျပန္ေျပာပါတယ္။ ဘာေဆးမ်ားသင့္ေတာ္မလဲဆိုတာ ၫႊန္ၾကားေပးပါခင္ဗ်ာ။ ေက်းဇူးအထူးတင္ပါတယ္ဆရာ။
သမီးေလးနဖူးနဲ႔ မ်က္ခြံမွာလည္း အနီကြက္ေတြပါလာတာ ေရာဂါနဲ႔ဆက္စပ္မႈရွိပါသလားဆရာ။

ေမြးကတည္းက G6PD အင္ဇိုင္းခ်ိဳ႕ယြင္ေနတဲ့ ေရာဂါျဖစ္တယ္။ မိဘတဦးဦးကျဖစ္ျဖစ္ ၂ ဦးလံုးကျဖစ္ျဖစ္ မ်ိဳးဗီဇ ရလာလို႔ သူ႔ X chromosome မွာ လာထိခိုက္တယ္။ တကမာၻလံုးမွာ သန္း ၄ဝဝ ျဖစ္ေနတယ္။ ငွက္ဖ်ားေရာဂါရွိတဲ့ ေနရာေတြနဲ႔ ဆက္စပ္ေနတယ္။ မ်ားေသာအားျဖင့္ ကေလးေတြမွာ ဒီေရာဂါရွိေနတာ မသိၾကဘူး။ ကေလးငယ္ငယ္ေလး ကတည္းက ဒီလိုရွိေနတာ သိသူေတြက ကံေကာင္းၾကပါတယ္။

G6PD enzyme testing နည္းနဲ႔စမ္းရတယ္။ တခါတည္းမေသခ်ာေသးရင္ ထပ္စမ္းရမယ္။ G6PD ဆိုတာ (ကဇီဓါတ္) ကေန အင္အားျဖစ္ေစရာမွာကူညီတဲ့ အင္ဇိုင္းျဖစ္တယ္။ ေသြးနီဥကို တခုခု ျဖစ္သြားေစမွာကိုလဲ သူကေန အကာကြယ္ေပးတယ္။ G6PD နည္းေနရင္ အကာကြယ္ လံုေလာက္ေအာင္ မေပးႏိုင္ေတာ့ဘူး။ အဲလိုျဖစ္လာရင္ ရိုးတြင္းျခင္ဆီကေန ေသြးနီဥေတြ ထုတ္ေပးေနတာက မလံုေလာက္ေတာ့တဲ့အခါ ေသြးအားနည္းေရာဂါ ဝင္လာမယ္။
ကမာၻ႔က်န္းမာေရးအဖြဲ႔ကေန အမ်ိဳး ၅ ခုခြဲထားတယ္။ ဆိုးတာကေန စတယ္။

၁။ ေသြးအားနည္းေနျပီး ၁ဝ% ေအာက္မွာသာ အလုပ္လုပ္ႏိုင္သူ။
၂။ ေသြးအားနည္းတာ ျဖစ္လိုက္-သက္သာလိုက္နဲ႔ ၁ဝ% ေအာက္မွာသာ အလုပ္လုပ္ႏိုင္သူ။
၃။ ေသြးအားနည္းတာ တခါတေလသာ ျဖစ္ျပီး ၁ဝ-၆ဝ% အလုပ္လုပ္ႏိုင္သူ။
၄။ လကၡဏာ မျပေသးသူ။
၅။ ေနေကာင္းေနသူ။

အမ်ားအားျဖင့္ ဘာေရာဂါလကၡဏာမွ မျပဘဲေနတတ္တယ္။ လကၡဏာ ျပလာသူေတြက ေယာက္်ားေလးေတြသာ ျဖစ္တယ္။ ေမြးကင္းစမွာ အသားဝါက ၾကာရွည္ ျဖစ္သူေတြက ေရာဂါနဲ႔ ဆက္စပ္ေနတတ္တယ္။ ေမြးရာပါမို႔ ေပ်ာက္ေအာက္ေတာ့ ကုမရပါ။ လူေကာင္းလို ေနတဲ့ကေလးဟာ ခလုပ္ ဆြဲျဖဳတ္လိုက္သလို အေျခအေနမ်ိဳး ရွိလာရင္ ေရာဂါလကၡဏာ ျပလာမယ္။ အဲဒါေတြကေတာ့ -

၁။ Infection ေရာဂါပိုး (ဗက္တီးရီးယား၊ ဗိုင္းရပ္စ္) ဝင္တာ၊

၂။ တခ်ိဳ႕ေဆးဝါးမ်ား၊ ငွက္ဖ်ားေဆး၊ (ဆာလ္ဖါ)၊ အနာ-အကိုက္-အဖ်ားသက္သာတဲ့ေဆး၊ ပိုးေသေစတဲ့ေဆးေတြ ျဖစ္တယ္။ တခ်ိဳ႕ကေလးေတြက အဲလိုေဆးဝါး နဲနဲေပးတာကို ခံႏိုင္တတ္တယ္။ တခ်ိဳ႕က နဲနဲေလးမွ မရဘူး။

၃။ Broad beans ပဲ စားသံုးတာ။ Horse Bean, Vicia faba, Fava Bean, Field Bean, Bell Bean, Tic Bean လို႔လဲ ေခၚတယ္။

၄။ Naphthalene ပရုပ္လံုး အနံ႔ေတာင္မွ မတည့္ပါ။

ေရာဂါလကၡဏာ ျပေစမွာေတြကို ေရွာင္က်ဥ္ဖယ္ရွားလိုက္တာနဲ႔ ရက္သတၲ ၁-၂ ပါတ္အတြင္း သက္သာလာမယ္။ သိပ္ မဆိုးရင္ ေဆးကုစရာေတာင္ မလိုပါ။ သူ႔ခႏၶာကိုယ္ကေန ေသြးနီဥသစ္ေတြ ထုတ္လုပ္ေပးေနလိမ့္မယ္။ ကုသရတာက ေဆးဝါးနဲ႔ အစားအေသာက္ ဆင္ျခင္-ေရွာင္က်ဥ္ရတာပါ။ ကေလးကာကြယ္ေဆး အားလံုးအျပင္ အသဲေရာင္ ေအ၊ ဘီ ကာကြယ္ေဆး ထိုးေပးရမယ္။ လိုအပ္လို႔ ေသြးသြင္းေပးရင္ လူေကာင္းလို ေနႏိုင္တယ္။ ေက်ာက္ကပ္ ထိသြားခ်ိန္မွာ Dialysis လုပ္ေပးရမယ္။ တခ်ိဳ႕ Spleen ေဘလံုး ထုတ္ျပစ္ရႏိုင္တယ္။ Folic acid, Vitamin E ေတြ ေပးႏိုင္တယ္။

ေမြးရာပါမို႔ ေပ်ာက္ေအာက္ေတာ့ ကုမရပါ။ ေသြးအားနည္းေနျပီး ၁ဝ% ေအာက္မွာသာ အလုပ္လုပ္ႏိုင္သူ။ ေသြးအား နည္းတာ ျဖစ္လိုက္-သက္သာလိုက္နဲ႔ ၁ဝ% ေအာက္မွာသာ အလုပ္လုပ္ႏိုင္သူ။ ေသြးအားနည္းတာ တခါတေလသာ ျဖစ္ျပီး ၁ဝ-၆ဝ% အလုပ္လုပ္ႏိုင္သူ။ လကၡဏာ မျပေသးသူ။ ေနေကာင္းေနသူဆိုျပီး အမ်ိဳးမ်ိဳးရွိပါတယ္။

ဘာမွမျဖစ္သလိုကေန Hemolysis ေသြးနီဥေတြကို ဖ်က္ဆီးလို႔ Hemolytic anemia ေသြးအားနည္းေရာဂါ ျဖစ္လာ ႏိုင္တယ္။ ျဖစ္လာရင္ အသားအေရ ျဖဴေရာ္ေရာ္ျဖစ္လာမယ္။ ေမာပမ္းမယ္။ ႏွလံုးခုန္ျမန္မယ္။ အသက္ရွဴ မဝဘူး။ အသား ဝါမယ္။ ဆီးအေရာင္ ရင့္မယ္။ ေဘလံုး ၾကီးလာမယ္။ ေရာဂါလကၡဏာ ျပေစမွာေတြကို ေရွာင္က်ဥ္-ဖယ္ရွားလိုက္တာနဲ႔ ရက္သတၲ ၁-၂ ပါတ္အတြင္း သက္သာလာမယ္။ သိပ္မဆိုးရင္ ေဆးကုစရာေတာင္ မလိုပါ။ သူ႔ခႏၶာကိုယ္ကေန ေသြးနီဥသစ္ေတြ ထုတ္လုပ္ေပးေနလိမ့္မယ္။ လိုအပ္ရင္ ေသြးသြင္းရတယ္။ ပရုတ္ပါရင္ ဘာမွမတည့္ပါ။ အနံ႔ကအစ မတည့္ပါ။ ေသာက္ရင္ ပိုဆိုးတယ္။ လူးတာကလဲ ေသြးထဲဝင္သြားတာဘဲ။ တိုင္းရင္း-ျမန္မာေဆးေတြထဲမွာပါေနရင္ ေရွာင္ရင္ပါ။ ကေလးကို မတည့္မဲ့ ေဆးနာမယ္ေတြကို မွတ္ျပီး ကုိယ္လဲ ေရွာင္ပါ။

ေရွာင္ရမယ့္ေဆးေတြ
Acetanilide (ရာဘာ ထုတ္လုပ္ရာတြင္ သံုးသည္), Acetylphenylhydrazine (polycythemia ေရာဂါအတြက္ေဆး), Acetylsalicylic acid (Aspirin), Aminophenazone (အကုိက္အခဲေပ်ာက္ေဆး), Antazoline (အလာဂီ် သက္သာေဆး), Arsine (ဓါတုလက္နက္သံုး ဓါတ္ေငြ႔), Beta-Naphthol (ဆိုးေဆး), Chloramphenicol (ပဋိဇီဝေဆး), Chloroquine (ငွက္ဖ်ားေဆး), Ciprofloxacin (ပဋိဇီဝေဆး), Colchicine (ေဂါက္ေဆး), Dapsone (အနာၾကီးေရာဂါ ေဆး), Dimercaprol (အာဆင္းနစ္၊ ေရႊ၊ ျပဒါး အဆိပ္သင့္ျခင္းတို႔အတြက္ေဆး), Diphenhydramine (အလာဂ်ီ ေဆး), Dopamine (ပါကင္ဆြန္ေရာဂါ၊ ေသြးတိုးေဆး), Doxorubicin (ကင္ဆာေဆား), Furazolidone (ပဋိဇီဝေဆး), Glibenclamide (ဆီးခ်ိဳေဆး), Glucosulfone (အေရျပားနာေဆး), Isobutyl Nitrite (ရွဴေဆး), Isoniazid (တီဘီေဆး), Menadione (ဗီတာမင္ေက), Mepacrine (သံခ်ေဆး), Mesalazine-5-Aminosalicylic Acid (အူေရာဂါေဆး), Methyltioninium Chloride (methylene blue) (ငွက္ဖ်ား၊ ကင္ဆာ၊ အဆိပ္ေျဖေဆး), Nalidixic Acid (ပဋိဇီဝေဆး), Naphtalene (ပရုပ္), Niridazole (သန္ခ်ေဆး), Nitrofural (ပဋိဇီဝေဆး), Nitrofurantoin Nitrofurantoin, Norfloxacin (ပဋိဇီဝေဆး), Urate (ေဂါက္ေရာဂါတြင္ျဖစ္သည့္ဆား), Pamaquine (ငွက္ဖ်ားေဆး), Para-Aminobenzoic Acid (အစာလမ္းေရာဂါ၊ အေရျပားနာေဆး), Paracetamol (ပါရာစီတေမာ အကိုက္-အဖ်ားေဆး), Pentaquine (ငွက္ဖ်ားေဆး), Phenacetin, Phenazone, Phenazopyridine, Phenylbutazone, Phenytoin, Phynylhydrazine, Primaquine (ငွက္ဖ်ားေဆး), Probenecid, Procainamide, Proguanil (ငွက္ဖ်ားေဆး), Pyrimethamine, Quinidine, Quinine (ငွက္ဖ်ားေဆး), Stibophen, Streptomycin (ပဋိဇီဝေဆး), Sulfacetamide (ပဋိဇီဝေဆး), Sulfacytine (ဆာလ္ဖါေဆး), Sulfadiazine (ဆာလ္ဖါေဆး), Sulfadimidine (ဆာလ္ဖါေဆး), Sulfafurazole (ဆာလ္ဖါေဆး), Sulfaguanidine (ဆာလ္ဖါေဆး), Sulfamerazine (ဆာလ္ဖါေဆး), Sulfamethoxazole (ဆာလ္ဖါေဆး), Sulfamethoxypyridazine (ဆာလ္ဖါေဆး), Sulfanilamide (ဆာလ္ဖါေဆး), Sulfapyridine (ဆာလ္ဖါေဆး), Sulfasalazine (ပဋိဇီဝေဆး), Salazosulfapyridine (ဆာလ္ဖါေဆး), Thiazosulfone Thiazosulfone, Tiaprofenic Acid (အနာ-အဖ်ားေဆး), Tolonium Chloride (ဆိုးေဆး), Trihexyphynidyl (ပါကင္ဆိုနဇင္ေဆး), Trimethoprim (Septin ထဲပါသည့္ ပဋိဇီဝေဆး), Trinitrotoluene (ေဖါက္ခြဲပစၥည္း), Tripelennamine (စိတ္ေရာဂါေဆး), Vitamin C, Vitamin K1, Vitamin K3, Vitamin K4 ဗီတာမင္ စီ၊ ေက။
သတိထားရမွာက ကုိယ္ပူ-ကိုက္ခဲရင္ Paracetamol ပါရာစီတေမာ မတိုက္ပါနဲ႔။ ငွက္ဖ်ားေဆး Chlorguanidine, Chloroquine, Quinine ေတြ မတိုက္ပါနဲ႔။ တိုက္ဖြိဳက္ စတဲ့ေရာဂါကို ေပးတတ္တဲ့ Chloramphenicol ေဆး လံုးဝေရွာင္ပါ။ တီဘီေဆး Streptomycin, (INH) မတည့္ပါ။ ဆာလ္ဖါေဆးေတြ အားလံုးမတည့္ပါ။ ကေလးအေတာ္မ်ားမ်ားေပးတတ္တဲ့ Septrin ဆက္ပထြန္ မတည့္ပါ။

G6PD ေမြးရာပါေရာဂါ အေမး-အေျဖ
• ပဌမကေလးမွာ G6PD ရွိေနရင္ ေနာက္ေမြးလာမဲ့ကေလးမွာလဲ ျဖစ္ႏိုင္တဲ့အလားအလာရွိတယ္လို႔ ေျပာရပါမယ္။ မိဘတဦးဦးဆီကေန ရလာတာျဖစ္လို႔ပါ။
• G6PD deficiency ဆိုတာ X chromosome နဲ႔ဆိုင္တယ္။ ေယာက္်ားမွာ X chromosome တခုရွိျပီး။ မိန္းမမွာ (အိတ္က္စ္ ခရိုမိုဇုန္း) ၂ ခု ရွိတယ္။
• မိန္းမရဲ႕ (အိတ္က္စ္ ခရိုမိုဇုန္း) မွာ ခ်ိဳ႕ယြင္းခ်က္ရွိေနရင္ သယ္ေဆာင္ေပးသူျဖစ္ေနမယ္။ ေယာက္်ားမွာရွိေနရင္ အေျခအေနလိုက္ျဖစ္ေစမယ္။
• သားမွာ ရွိလာတာဟာ မိခင္ဆီကေနရလာတာျဖစ္ျပီး သမီးေလးမွာရွိေနတာက မိဘႏွစ္ပါးလံုးဆီကေန ရလာတာ ျဖစ္တယ္။
• သားဟာ မိခင္ဆီကေန အေျခအေနအရ ရလာတာျဖစ္တယ္။
• ဖခင္ဆီကေနေတာ့ သူ႔သမီဆီးကို အေျခအေနေပးျဖစ္ေစေပမဲ့ သားဆီကို အေျခအေနအေပးမျဖစ္ေစဘူး။
• မိခင္အေကာင္း + ဖခင္ ခိ်ဳ႕ယြင္း = သမီး သယ္ေဆာင္ေပးသူ နဲ႔ သား ဘာမွမျဖစ္။
• မိခင္ ခ်ိဳ႕ယြင္း + ဖခင္ ဘာမွမျဖစ္ = သမီး သယ္ေဆာင္ေပးသူ နဲ႔ သား ခ်ိဳ႕ယြင္းသူ။
• မိခင္ ခ်ိဳ႕ယြင္း + ဖခင္ ခ်ိဳ႕ယြင္း = သမီး ခ်ိဳ႕ယြင္းသူ။ သား ခ်ိဳ႕ယြင္းသူ။
• မိခင္သယ္ေပးသူ + ဖခင္ ဘာမွမျဖစ္သူ = သမီး သယ္ေပးသူျဖစ္ဘို႔ ၅ဝ%နဲ႔ ခ်ိဳ႕ယြင္းဘို႔ ၅ဝ%။ သား မျဖစ္ဘို႔ ၅ဝ% နဲ႔ ျဖစ္ဘို႔ ၅ဝ%။
• မိခင္သယ္ေပးသူ + ဖခင္ ခ်ိဳ႕ယြင္းသူ = သမီး သယ္ေပးသူျဖစ္ဘို႔ ၅ဝ%နဲ႔ ျဖစ္ဘို႔ ၅ဝ%။ သား ျဖစ္ဘို႔ ၅ဝ% နဲ႔ မျဖစ္ဘို႔ ၅ဝ%။

သူမ်ားႏိုင္ငံေတြမွာ ေဆးပညာပညာေပးေတြကို (အင္တာနက္) ကေနလည္း အေတာ္အသံုးခ်ပါတယ္။ ေရာဂါတိုင္း လိုလိုအတြက္ အသင္းအဖြဲ႔ေတြလုပ္ထားျပီး အသိပညာေပးမႈေတြ အေတြ႔အၾကံဳဖလွယ္တာေတြ လုပ္ၾကတယ္။ အေတာ္လည္း အက်ိဳးရွိတယ္။ ဆရာေတာ့ G6PD အေၾကာင္း စာတပုဒ္သာေရးျဖစ္ေသးတယ္။ အခ်ိန္ရရင္ ေမးတဲ့သူ သိခ်င္တာေတြကိုပါ ထည့္ေရးပါအံုးမယ္။

Tolfenamic acid ေဆးကို ကိုယ္ပူတာ၊ နာတာအတြက္သံုးႏိုင္ပါတယ္။ Paracetamol (ပါရာစီတေမာ) ကို တခ်ိဳ႕ေဆးသုေတသနေတြက ေဆးအဆမမ်ားရင္သံုးႏိုင္တယ္လို႔ဆိုတယ္။ ကေလးေတြကိုယ္ပူရင္ ေရေအးဝတ္တိုက္နည္းကိုသံုးသင့္ပါတယ္။

Dr. တင့္ေဆြ
https://www.facebook.com/drtintswe

မွတ္ခ်က္ေရးသားလုိတဲ့ စာဖတ္ပရိတ္မ်ား ေတာင္းဆုိခ်က္အရ ဖြင့္ေပးလုိက္ပါျပီ။ မွတ္ခ်က္မ်ား ေရးသားႏုိင္ပါျပီ။

ေနာက္ဆုံးရ သတင္းမ်ားကုိ ေအာက္ပါ Tweets မွာ ေဖာ္ျပထားပါတယ္။ Tweets ရဲ ့ေဘးေဘာင္တန္းကုိ ဆဲြခ်ျပီ မိမိတုိ ့စိတ္၀င္စားတဲ့ သတင္းေခါင္းစဥ္ ေအာက္က Link ကုိ ႏွိပ္ျပီ အျပည့္အစုံဖတ္ရႈႏိုင္ပါတယ္။
 

Sponsors

အႏုပညာရွင္ႏွင့္ လူသိမ်ားသူမ်ား

အားကစား သတင္မ်ား

နည္းပညာ သတင္းမ်ား

Most Reading

အသစ္တင္သမွ် အခ်ိန္နဲ ့တေျပးညီဖတ္ရႈရန္ Like ႏွိပ္ေပးပါ

အသစ္ တင္သမွ် သတင္းမ်ား အလို အေလွ်ာက္ပုိ ့ ေပးပါမည္

သတင္းစာႏွင့္ ဂ်ာနယ္မ်ား